Archive for the ‘સૂર્ય’ Tag

શાસ્ત્રવિધાન: યક્ષ અને યુધિષ્ઠિરનો સંવાદ (૧)


કથા પ્રમાણે , પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિર પોતાનાં અનુજ અને ભાર્યા દ્રૌપદી સાથે કામ્ય્ક્વન છોડી દ્ધૈતવનમાં જઈ રહ્યા હતાં. પ્રવાસને કારણે સહુ થાકી ગયાં હતાં. તરસને કારણે તેઓ જળાશય શોધી રહ્યાં હતા. નકુલ, સહદેવ, અર્જુન અને ભીમ એ સહુ પાણી શોધવા એક પછી એક નીકળ્યાં પરંતુ પાછા ના આવ્યા . છેવટે ધર્મરાજ પોતે એ જળાશય પાસે ગયાં. ત્યાં તેમણે પોતાનાં ચારે પ્રતાપી ભાઈઓને નિશ્ચેતન પડેલાં જોય. આ વાત તેમને બહુ રહસ્યમય લાગી કારણકે તેઓ જાણતાં હતા કે પરાક્રમમાં આ ચારને દેવ, મનુષ્ય , દાનવ કોઈ જીતી શકે તેમ ન હતું .

यक्षोऽहमस्मि भद्रं वै मृदिता मया।

ત્યાં આકાશવાણી થઇ -“હું યક્ષ છું અને તારા ચારે ભાઈઓને મેં માર્યા છે. જો તું મારા પ્રશ્નોનો જવાબ નહિ આપે તો તારી દશા પણ એમના જેવી થશે. આ સ્થાન મારું છે અને મારો નિયમ છે જે મારા સવાલોને સાચ્ચો જવાબ આપે તે જ અહી પાણી પી શકે”

न चाहं कामये यक्ष तव पूर्वपरिग्रहम् ।
यथाप्रज्ञं तु ते प्रश्नान्प्रतिवक्ष्यामि पृच्छ माम् ।।

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું “હું મારા અધિકાર વગરની વસ્તુ ક્યારે લેતો નથી. હું તમારા પ્રશ્નોનો ઉત્તર આપીશ” અને ત્યારબાદ પુરાણોમાં પ્રસિદ્ધ યક્ષ અને યુધિષ્ઠિરનો સંવાદ શરૂ થાય છે :

યક્ષનો પ્રથમ પ્રશ્ન :

किंस्विदादित्यमुन्नयति के च तस्याभितश्चराः।
कश्चैनमस्तं नयतिकस्मिंश्च प्रतितिष्ठति ।।

અર્થાત : સૂર્યને કોંણ ઉદય કરે છે ? તેની ચારે બાજુ કોંણ ચાલે છે ? તેનો અસ્ત કોણ કરે છે ? અને તેમની પ્રતિષ્ઠા શેમાં છે?

યુધિષ્ઠિર ઉત્તર આપે છે :

ब्रह्मादित्यमुन्नयति देवास्तस्याभितश्चराः।
धर्मश्चास्तं नयति च सत्ये च प्रतितिष्ठति ।।

અર્થાત: બ્રહ્મા સૂર્યને ઉદય કરે છે . દેવતાઓ તેમની ચારે બાજુ ચાલે છે , ધર્મ એમને અસ્ત કરે છે અને સત્યમાં તે પ્રતિષ્ઠિત છે.